"Zabójstwo z Patriotyzmu" i "1939": Dwa dramaty, w których historia zawsze przychodzi nocą

Warszawa, luty 1932 roku. W dusznej sali przesluchań Biura Śledczego MSWoj major prowadzi rozmowę z Gabrielą Roztworowską, kobietą z dobrego domu, kt鏎a zabila męża pięcioma ciosami kuchennym nożem. Sprawa wygląda na "zwyklą" zbrodnię domową, dop鏦i nie zaczyna wyciekac coś gorszego: listy po cyrylicy, ukryte dno szuflady, powracający motyw planu, poniedzialk闚 i godzin, kt鏎ych nikt nie potrafi wyjaśnic.

Im dalej w noc i w pamięc, tym mniej pewne staje się to, co widzialne. Mąż nie wraca jako "żywa postac", ale jego obecnośc wisi w domu jak ciężar: glosy, szept, omamy, cień, kt鏎y czasem m闚i po rosyjsku (i natychmiast boli po polsku). W willi Roztworowskich, w gabinecie, w jadalni i w glowie Gabrieli rozgrywa się osobisty dramat z pękniętą psychiką, ale za pęknięciem widac szerszy obraz: II Rzeczpospolita, w kt鏎ej patriotyzm bywa nie tylko milością, lecz także usprawiedliwieniem, zasloną i bronią.

To dramat psychologiczny i polityczny zarazem: o winie, kt鏎a chce byc cnotą, o państwie, kt鏎e lubi milczec, i o czlowieku, kt鏎y pr鏏uje przeżyc wlasną prawdę w świecie cudzych plan闚. Gęsty, mroczny, pelen napięcia, z wizjami i didaskaliami, kt鏎e prowadzą inscenizację jak kamera.

1939

To dramat o końcu, kt鏎y nie spada z nieba jak bomba, tylko wpelza do gabinet闚 i mieszkań, do telefon闚, kt鏎e milczą, i do map, na kt鏎ych ktoś już dawno postawil kreskę przez cudze życie. Ostatnie miesiące pokoju w Europie nie są tu sielanką przed katastrofą, tylko pierwszym aktem katastrofy: polityka staje się teatrem, a teatr zaczyna m闚ic językiem chlodnych depesz, niedom闚ień i cynicznych uśmiech闚.

W Warszawie Beck i ludzie państwa pr鏏ują utrzymac pion w świecie, kt鏎y już odwr鏂il wzrok. W Berlinie decyzje dojrzewają w ciszy, w gabinetach pachnących stalą i pewnością siebie. W Moskwie Stalin patrzy na mapę jak na przyszly rachunek zysk闚. Londyn i Paryż wypowiadają slowa, kt鏎e brzmią jak gwarancje, a zachowują się jakby chodzilo o cudzy pożar, nie o wlasny dom.

1939 jest dramatem politycznym i egzystencjalnym naraz: pokazuje przyw鏚c闚, kt鏎zy widzą nadchodzące, ale nie mają już gdzie się cofnąc, oraz zwyklych ludzi, kt鏎zy czują w powietrzu ciszę "przed". Sceny ukladają się w montaż gabinet, ulica, ambasada, radio, koszarowy las. Tu nie ma wygodnej legendy. Jest napięcie, samotnośc, wstyd, strach, gniew i ten moment, w kt鏎ym historia przestaje udawac, że negocjuje.

To sztuka dla tych, kt鏎zy nie chcą kolejnego szkolnego skr鏒u. Dla tych, kt鏎zy chcą zobaczyc, jak wyglądala noc, w kt鏎ej Europa zasnęla, a obudzila się w innym wieku.